Iedereen herkent direct een goed functionerend bestuur. De sfeer is goed. Er wordt efficiënt vergaderd. De bestuurders zijn collegiaal maar ook kritisch. Bestuurders weten waarvoor en waarom ze het doen. Ze hebben er plezier in. Ze vertrouwen elkaar. Direct herkenbaar, maar ook meetbaar? De Board Functioning Index begon met een zoektocht naar objectiveerbare kenmerken van een goed functionerend bestuur.

Het bestuur als team
De zoektocht kreeg echt vaart met de gedachte dat een goed functionerend bestuur lijkt op een goed draaiend team. Dit is een van de pijlers van de Board Functioning Index geworden.

Vier mensen trekken aan een touw. Je verwacht dat ze tenminste twee keer zoveel kracht genereren als twee mensen die aan een touw trekken. Dat is niet zo. Hoe kan dat? Sinds begin 20ste eeuw wordt er onderzoek gedaan naar hoe mensen samenwerken. Heel veel onderzoek. Bestudering van deze onderzoeken leverde twee conclusies op:

Ten eerste, een goed functionerend bestuur heeft kenmerken van een goed functionerend team. Denk aan een heldere doelstelling, verdeling van taken, de juiste cultuur en de rol van de team captain. Maar besturen is een bijzondere vorm van samenwerken. Een bestuur komt soms maar een paar keer per jaar samen, heeft vaak een complex mandaat en staat onder invloed van een groot aantal externe factoren. Vergelijk het bestuur van een een ziekenhuis met een projectteam dat verantwoordelijk is voor het lanceren van een nieuw product. Een bestuur is een bijzonder team.

Ten tweede, een bestuur dat als een perfect draaiend team functioneert hoeft nog geen goed bestuur te zijn. Geen einde aan de zoektocht, wel een doorbraak. De kern is het beschouwen van een bestuur als een team. Het gaat erom hoe mensen samenwerken. Niet op papier, maar in de praktijk. Dat maakt het verschil.

Onderzoek board functioning
De oprichter deed vervolgens uitgebreid studie naar onderzoek over board functioning. De eerste onderzoeken probeerde een relatie te leggen tussen formele of makkelijk kwantificeerbare aspecten van het bestuur en de mate waarin de organisatie haar eigen doelstellingen realiseert. Denk bijvoorbeeld aan het aanwezig zijn van een reglement, of een audit comité, of de leeftijd van de bestuursleden. De grote fraude schandalen vormden een breekpunt met dit denken. Op papier was alles dik in orde. Toch ging het mis.

Het meest recente onderzoek naar board functioning richt zich op de "zachte kant” van besturen. Dit onderzoek staat nog in de kinderschoenen. Toch komt een aantal aspecten telkens terug. Denk bijvoorbeeld aan het gebruik van profielen en de wijze van vergaderen. Ook zelfevaluatie is een van de aspecten die verbonden is met een goed functionerend bestuur. Deze best practices zijn opgenomen in de Board Functioning Index onder het hoofdstuk "Proces van besturen".

Zoektocht gaat door
De zoektocht resulteerde in de Board Functioning Index. Hiermee is de zoektocht niet ten einde. Nieuwe inzichten en het meest recente wetenschappelijke onderzoek zullen input blijven leveren voor constante verbetering van de Board Functioning Index.

Montae en het Corporate Governance Insights Centre van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) doen samen onderzoek doen naar het functioneren van (pensioenfonds)besturen.

De samenwerking tussen de RUG en Montae is begonnen met de verdere ontwikkeling van de Board Functioning Index.

Over de bedenker
Sander Baars is de bedenker van de Board Functioning Index. Hij is betrokken geweest bij tientallen self assessments van directies, management teams en besturen. Hij deed zijn ervaring met bestuursfunctioneren onder andere op bij MeesPierson Governance Services.

Sander Baars is directeur van Montae Bestuurscentrum. Eind 2007 is het Montae Bestuurscentrum gestart om besturen van pensioenfondsen te ondersteunen over de volle breedte van hun bestuursverantwoordelijkheden. Montae doet dit onder het motto “bouwen aan beter besturen”.

Binnen Montae Bestuurscentrum heeft Baars “PFG in de praktijk” en bestuursondersteuning als speerpunten. Baars, die ook trainingen verzorgt voor De Nederlandsche Bank en workshops voor de Stichting voor Ondernemingspensioenfondsen begeleidt, is al een aantal jaren bezig met bestuursfunctioneren.

Samen met de Rijksuniversiteit Groningen doet hij onderzoek wat moet leiden tot praktisch relevante en wetenschappelijk onderbouwde resultaten en best practices, waarmee ieder pensioenfondsbestuur zijn voordeel kan doen. Zo haalde Baars in 2008 eShare naar Nederland. eShare is een van oorsprong Brits online bestuursportaal wat bestuurders helpt effectiever en efficiënter te besturen.